Afstandsmoeders: duizenden vrouwen werden onder druk gedwongen hun kind af te staan

Tussen 1956 en 1984 stonden duizenden ongehuwde meisjes en vrouwen hun kind af ter adoptie. Vaak gebeurde dat niet uit vrije wil. Onder druk van familie, religieuze instellingen en instanties werden zij richting afstand gestuurd, zonder informatie over hun rechten of andere mogelijkheden. De Staat speelde hierin een cruciale rol. Naar schatting overkwam dit 13.000 tot 20.000 vrouwen en meisjes. De gevolgen voor moeders en afgestane kinderen werken vaak een leven lang door. 

Ongehuwd zwanger zijn werd in die tijd sterk veroordeeld. Meisjes en vrouwen kwamen terecht in een systeem waarin bij voorbaat werd getwijfeld aan hun geschiktheid als moeder. Ze kregen niet altijd volledige of juiste informatie en werden onvoldoende ondersteund om zelf voor hun kind te kunnen zorgen. Het systeem waarin zij terecht kwamen was gericht op afstand doen. 

Ook na de afstand bleef het stigma bestaan. Velen zwegen jarenlang over wat hun is overkomen. Daarmee bleef ook het onrecht dat deze vrouwen en hun kinderen is aangedaan lange tijd buiten beeld. 

De rechtszaak

Bureau Clara Wichmann voerde samen met Trudy Scheele-Gertsen een rechtszaak tegen de Staat. Scheele-Gertsen moest in de jaren zestig haar zoon tegen haar wil afstaan ter adoptie. 

Wij stelden de Staat aansprakelijk voor de rol van de Raad voor de Kinderbescherming bij gedwongen afstand. Volgens ons heeft de overheid vrouwen onvoldoende beschermd tegen de maatschappelijke en institutionele druk waarmee zij te maken kregen. Ook werden vrouwen onvoldoende geïnformeerd over hun rechten en werd gewerkt met zogenoemde ‘afstandsverklaringen’, terwijl die geen wettelijke basis hadden. 

De zaak draaide daarmee niet alleen om wat Trudy Scheele-Gertsen persoonlijk is aangedaan, maar ook om de verantwoordelijkheid van de overheid voor het historische onrecht dat duizenden vrouwen in een vergelijkbare positie trof. 

Onze rol

Bureau Clara Wichmann voerde de rechtszaak samen met Trudy Scheele-Gertsen en kwam daarmee op voor de duizenden vrouwen die slachtoffer werden van gedwongen afstand. We financierden de procedure, onder andere via crowdfunding. We werkten samen met advocaat Lisa-Marie Komp van Prakken d’Oliveira en in het hoger beroep versterkten advocaten van Stibbe het team pro bono.

Doel van de rechtszaak

Met deze zaak wilden Bureau Clara Wichmann en Trudy Scheele-Gertsen erkenning voor het onrecht dat deze vrouwen is aangedaan en de Staat daarvoor verantwoordelijk houden. We streefden naar: 

• Erkenning voor het onrecht dat moeders is aangedaan; 
• Erkenning van de rol die de overheid heeft gespeeld bij gedwongen afstand; 
• Passende herstelmaatregelen voor getroffenen;  
• Het doorbreken van het decennialange maatschappelijke stilzwijgen rond gedwongen afstand; 
• Voorkomen dat vergelijkbaar institutioneel onrecht zich opnieuw kan voordoen. 

“Deze zaak voerden wij voor duizenden moeders die destijds hun kind moesten afstaan. Wij hoopten daarmee het decennialange collectieve zwijgen te doorbreken, erkenning te krijgen voor het onrecht dat deze vrouwen is aangedaan en het stigma waaronder velen jarenlang gebukt gingen weg te nemen. Sindsdien zijn belangrijke stappen gezet, maar er is ook nog een lange weg te gaan.”  – Linde Bryk 

Waar staan we nu 

De rechter heeft onze vorderingen onder andere op de verjaring afgewezen. Desondanks heeft de rechtszaak een grote impact gehad.  Er zijn belangrijke stappen gezet richting erkenning en herstel. In april 2025 erkende de Tweede Kamer unaniem het onrecht dat moeders en afgestane kinderen is aangedaan. Op 2 juli bood de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid excuses aan namens het kabinet. Daarmee is het decennialange stilzwijgen verder doorbroken en is er politieke erkenning gekomen voor wat deze vrouwen en hun kinderen is aangedaan. De volgende stap is dat deze erkenning wordt gevolgd door concrete herstelmaatregelen. 
 
Ook buiten de rechtszaal blijven we aandacht vragen voor het historische onrecht en voor de verantwoordelijkheid van de overheid. Samen met belangenorganisaties zetten we ons in voor erkenning, excuses en concrete herstelmaatregelen voor de moeders en afgestane kinderen. 

Contactpersonen

Mr. Linde Bryk – Hoofd strategische rechtszaken en jurist  

Voor interviewverzoeken met één van de contactpersonen kun je contact opnemen met: 

Charlotte van Schijndel (zij/haar)

Persvoorlichter Bureau Clara Wichmann
T: +31 (0)6 51583484    
E: cvanschijndel@clara-wichmann.nl